ONBEKEND MAAKT ONBEMIND - GEZAMENLIJKE HERVORMINGSDAG 31 OKTOBER JL. IN HEUSDEN

21 november 2020

Op zondag 25 oktober was ik als diaken van de R.K. Parochie Wonderbare Moeder uitgenodigd om mee voor te gaan tijdens de herdenking van de Hervormingsdag in de Protestantse Catharijnekerk te Heusden. Hervormingsdag ofwel Reformatiedag is een herdenkingsdag op 31 oktober in verschillende protestantse kerken. Deze dag staat in het teken van Maarten Luther die op 31 oktober 1517 zijn 95 stellingen tegen situaties in de Rooms-Katholieke Kerk heeft gepubliceerd. Uiteindelijk leidde het verzet van Luther tot de Reformatie; een breuk met de kerk van Rome. In de 16e eeuw zijn toen de protestantse kerken ontstaan. Het is vrij uniek dat een Rooms Katholiek voorganger deelneemt omdat het in de regel een aangelegenheid is van Reformatoren en Lutheranen. Er was echter een goede reden om mij als vertegenwoordiger van onze parochie uit te nodigen. Jaarlijks bidden wij namelijk gedrieën in januari om de eenheid onder de christenen – daarom wilden wij dit jaar ook eens gezamenlijk de reformatie gedenken. De centrale vraag van de ochtenddienst was: ‘Wat heeft de reformatie betekend voor de Lutherse, Rooms-Katholieke en Calvinistische geloofstraditie?

Hieronder vindt u een weergave van een deel van mijn overweging tijdens deze Hervormingsdag:  

Verdronken kalf

Ik ben hier om iets te zeggen wat de Hervorming, officieel begonnen op 31 oktober 1517, zo’n 503 jaar geleden, heeft betekent voor de Rooms Katholieke kerk, de kerk waarin ik zo’n 15 jaar geleden tot diaken werd gewijd. Waarin ik als Rooms Katholiek-gelovige een van de pastores ben van de Parochie Wonderbare Moeder (dat is Drunen, Elshout, Heusden, Herpt en Hedikhuizen). Laat ik zeggen dat ik in eerste instantie blij ben met het initiatief dat de monnik Maarten Luther uit Eisleben in Duitsland genomen heeft. En ik denk dat de gehele Katholieke Kerk, in ieder geval het grootste deel ervan ook vond dat er hervormingen moesten plaatsvinden. Het ging niet goed. Een te grote afstand tussen clerus en het volk. Vooral tussen paus, bisschoppen en het volk. Deze bisschoppen gedroegen zich eerder als aristocraten en veldheren en moesten weer echte herders (pastores) worden. Maar u kent het spreekwoord ‘als het kalf verdronken is, dempt men de put…’ en zo was het ook met de hervormingen binnen de Katholieke Kerk. De hervormingen binnen de Katholieke Kerk lieten te lang op zich wachten en de standpunten verhardden zich en zo ontstond de Contra-Reformatie.

Concilie van Trente

Maarten Luther maakte het een jaar voor zijn sterven nog mee dat in 1545 het concilie van Trente begon….alleen was het niet het concilie waarop hij gehoopt had want bij de kerkvergadering waren bij voorbaat protestanten van deelname uitgesloten. Heel jammer, eigenlijk een regelrecht drama, een gemiste kans om de eenheid binnen de Westerse kerk te bewaren. De Oosterse christenen waren inmiddels al afgescheiden. Het concilie van Trente (1545-1563) waarvan dus Maarten Luther eigenlijk de katalysator was, tekende de grondlijnen uit voor de kerkelijke hervormingen in het katholicisme gedurende de volgende twee eeuwen. Tevens verscherpte het, door een striktere formulering van de katholieke geloofsleer, het onderscheid met het protestantisme.

Twee soorten besluiten

Het concilie vaardige twee soorten besluiten uit: theologische aard en binnenkerkelijke hervormingen. Zo werd het reformatorisch beginsel ‘Sola Scriptura’ (alleen de Schrift) binnen het katholieke geloof twee bronnen: De Schrift en Traditie ofwel kerkelijke overlevering. Voorts leerde het concilie samen met Luther dat de rechtvaardiging geschiedt door de genade. Echter genade gaat vooraf aan iedere menselijke inspanning van goede werken en genade en goede werken veronderstellen elkaar. En niet onbelangrijk zeker voor Luther: bepaalde wantoestanden rond de aflaten werden afgeschaft. Ik denk niet, sterker: ik weet zeker dat Luther dit bij leven niet meer heeft vernomen. En dat is jammer want inmiddels werd vooral de nadruk gelegd op de verschillen alhoewel die veel minder groot waren dan het kerkvolk steeds meer ging geloven.

Broeders en zusters

Inmiddels werken wij hier in onze gemeente Heusden aan oecumene. En ik kan u zeggen dat dit in een prettige sfeer verloopt. Wij hebben samen goede zelfs vriendschappelijke contacten. Dat is bemoedigend want ik denk dat het de opdracht van Jezus zelf is die in de Schrift zegt: ‘Opdat gij allen één zijt….’. Het is een lange weg maar een weg die de moeite waard is, waar we hopelijk ooit weer geheel samen in verbondenheid met Hem kunnen optrekken, als broeders en zusters, in Christus de Heer, in de Here Jezus. Aan paus Franciscus zal het trouwens niet liggen. Hij heeft onlangs op 3 oktober jl. een nieuwe Rondzendbrief ondertekend met de naam ‘Fratelli Tutti’ dat betekent ‘Allen broeders’. Het is een pleidooi tegen de onverschilligheid in de maatschappij en een oproep om de spirituele krachten in de wereld te bundelen, en vooral wij als christenbroeders en -zusters zouden daarbij het voortouw moeten nemen…. Amen.     

Diaken Albert Soeterboek